Нарадзіўся 10 траўня 1942 года ў сялянскай сям’і ў вёсцы Бабышкі ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці БССР. Скончыў Магілёўскую медыцынскую вучэльню (1962), факультэт журналістыкі Львоўскай вышэйшай ваенна-палітычнай вучэльні (1967).
З 1967 года – ваенны журналіст. Сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі(1967). Знаходзячыся на службе ў Савецкім Войску ў верасьні 1969 года быў накіраваны ў Чэхаславаччыну.
З 1977 года працаваў у газеце “Вячэрні Мінск”, з 1980 гада – рэдактар на Дзяржтэлерадыё БССР, у 1982-1996 гадах – у выдавецтве “Юнацтва”, адначасова ў 1992-1994 гадах – у Нацыянальным навукова-асветніцкім цэнтры імя Ф. Скарыны, у 1996-1999 гадах – навуковы сакратар Літаратурнага музея Я. Купалы.
Радзіма ў слове ёсць,
Пакуль вы з намі,
Купалы неба,
Коласа зямля.
Рыгор Барадулін.
У творчых бяседак удзельнічаюць аўтар пад пазнакай / – /, і яго субяседнік пад пазнакай / + /.
х х х
– Скажыце, а хто жыве ў жыце?
+ А гэта – Жыцень!
– З ім падружыце і не тужыце,
ласкаю абкружыце і старажыце…
З ім Памяць асвяжыце,
чужым не давайце,
з ім выспявайце!
+ З памоста на аванпост:
адразу пойдзем у рост!
х х х
– Шлюб – шляя, ці почап?
+ І не матавіла!
– Дзеўка замуж хоча.
Кажа ля кадзіла:
“Толькі ў Бога сіла!”
х х х
– Усёй гамэрняй на мяне?
+ Цябе і кій мой не міне…
– Запалі хутчэй лучынку
для адчайнага ўчынку!
х х х
– Не макаў у пюрэ я пяром…
+ Ты стылом верш паслаў на паром?
– Сплыў бы ў Дрысу, а там Антон-гром…
+ Рвецца ў вершы твае напралом?
х х х
– Чаму Тунгус круціў мне вус?
+ Каб стаў шляхетным беларус!
– І каб змяніў на стол абрус?
+ А генералісімус – свой курс!
х х х
– Ля відэльцаў косці
пакінулі госці…
+ А сыйшлі ягамосці–
і сядзіба ў млосці.
– Ох, сабака ў злосці…
х х х
– Да каўбас ёсць толькі квас…
+ Ох, пакрыўдзіш ты ўсіх нас….
– У суседа чуцен бас…
+ Падламаў яго абцас?
– Закусон дае не ў час…
х х х
– Адкінуць пархі – і сканаць?
+ Аддаць канцы – яшчэ не знаць,
хто будзе свечачку трымаць…
+…І хто ўсіх нас прыпамінаць.
х х х
– Адна душа – на два каўшы.
Усё былое – ў поўненькім
+А над пустым вятры-стрыжы,
дзе сам ты стаў ахоўнікам,
ды не слаістага лаўжа,
а будучыні-пространі…
– Хай стане поўніцай душа,
калі запоўню ростані.
х х х
– У скамечанага вечара
ёсь і такое лечыва –
уздых: – Вады!
+ Няма хады
далей грады?
Дай лататы…
Такой бяды…
– Дзе свечачка сустрэчная -?
Я ж – малады!
(Даць лататы – даць драпака.)
х х х
– Нельга часта частавацца
і гасцінцу пакланяцца…
+ І на кліч не азывацца?
– Нельга часта адлучацца,
каб гуляць у падшыванца…
+ Хто чакае – не блукае,
адхіляе свалату.
– О, то хай на гібкай кладцы
разгайдае ён бяду,
напрамкі на свет пайду!
х х х
– Крэкча гультаёк нядзельны:
“Вам прывет мой абнадзейны!”
+ Надакучлівы свой тост
перадай казе пад хвост!
х х х
– Прастылай новай раніцай
дзень свежы не параніцца.
+ Ты ведаеш, што браць,
каб грэлася каленца
і гаспадынькі сэрца.
– Ёй радасць мне вяртаць,
сугрэвам думак стаць.
х х х
– Зноў пратопалі сустрэчныя…
Помню гнуткія парэнчыны.
Калыхала рэчка быстрая,
зараджала Волта пырскамі…
+ Годы мчацца, абдымаюцца,
за парэнчыны трымаюцца.
х х х
– Мая суседачка Выява
так пахваліла: – І Вы – ява!
+ Лагодных позіркаў праява:
ажно становіцца мне млява…
– Учынак той – натхнення з’ява.
Таму і складзена заява:
“Той, хто працуе “на халяву”,
не будзь падобны на казяву!”
+ Цалуй суседку, не раззяву!
х х х
– Радзіўся “ў роўную пару”!
+ І ты – узняўся на гару?
– Няўдачы скочылі ў нару…
+ З”явілася на галінцы краска?
– У “роўную пару” каханне – ласка!
х х х
– Пад падушкай “ні шаша”…
Шэпча шарая душа:
“Ты падобны на глыжа…”
+ Цыркну з поўнага Каўша:
“Будзь ты мне за Талаша!”
(Коўш – сузор”е ў паўночнай частцы зорнага неба..
Дзед Талаш /25.Х!!.1844-23.У111.1946/)
х х х
– Рунь – схавалася варона.
Юр’е – зелянее крона.
Час *пайсці пад жыта* і гукаць вясну.
+ Я з Дзядамі і Ярылам –
чарадзеем белакрылым
крыламі ўзмахну…
– Я да саменькага ранку лягу ў баразну…
х х х
– Сусед з суседам ладзіць
і да стальніцы гне…
+ Мо кій на кій – завадзіць,
абед з абедам – не!
х х х
– Закінь назад , і знойдзецца – наперадзе…
+ А ваша шчасце дзе ?
– Шукаю і не ў пустынным нераце.
Убачыце мяне – находцы вы паверыце!
х х х
– Ёсць сястрыца – не сварыцца…
+ Ёсць капліца – памаліцца.
– Ёсць у домніцы карытца,
дзе выварваецца крыца
+ І каваль, каб маладзіцца,
хоча крыцай пагаліцца…
– Нам каваць -каб не скарыцца!
(Крыца – жалезная нарыхтоўка, якую выварвалі з чугуну ў плавільнай домніцы).
х х х
– Там Шлях відзён,
дзе Сцягі дзён
і сам душою маладзён!
+ І мы – няўлоўны легіён,
каб Сцягі ўзняць на бастыён.
– Паверыў я, што Мова – Плён.
Без Мовы трапім у палон.
х х х
– Кубел мудрасці адкрыўся
для сівога Гуся:
*З галавой не дагаварыўся, –
і да ног ня сунься!*
+ Стукне Гусь у звонкі кубел,
слоў набраўшы ў глотку:
*Я з Гусыняй сяду ў лодку:
паміж ног і галавою буду пасяродку”
х х х
– Спіць стоячы, на адной назе…
+ Такое не ўдаецца і Казе.
– Прашу: няхай не кружыца Зямля,
а то саскоча Поўня з Жураўля.
(Журавель – падымач над студняй).
х х х
– Не хмялею, а мялею.
Болей вып’ю – акалею.
У глытку чарговым – ноч:
веташок плыве наўзбоч.
+ Анямеўшы, агалеўшы, –
і не ўспомніш: хто ты, дзе…
Ночка ўбачыць, Ветах з’еўшы:
воддаль водмель… КОРЧ плыве.
х х х
– Страха страху не вісіць!
+ Нарэшце…
+ Ком на рэшаце…
Насіць?
– Нарэжце…
х х х
– Ні туды, ні сюды…
А куды?
+ Па дарозе ідзі без нуды!
– Добра бегчы, пакуль малады.
+ Вёскі зніклі. Паўсюль гарады.
– А фальклор без гулянак – худы…
х х х
– Ён крычаў бясконца:
“Выпівай да донца!”
+ Не схаваецца скарынка:
ў нагавіцах ёсць шырынка.
– Як завецца яна ў турка?
+ Мой сусед назваў: кятурка.
( У літоўскай мове keturka )
х х х
– Косьці ў бэйбуса зайграюць,
то худзягу чым караюць?
+ Пасля лазні на душку
яго не зловіш і ў мяшку!
х х х
– На мяне панёс прахвост:
“Не паправіў казе хвост…”
+ Ну а хто там у лазе
выкрутасамі трасе?
– Мо Квактуха скарб нясе…
х х х
– Бедны гаруе,
што “кіем” не ўкіруе…
+ А багаты тужыць,
што “кій” яму не служыць.
х х х
– Былі дзянькі ашчадныя,
былі часіны чадныя.
+ Чуў, як Мудры
ад лахудры
адбіваўся, з”еўшы путры:
“Не вучы вучонага –
з’еш аўсу таўчонага!”
– Ох, не знала шлюха наша,
што такое путра-каша…
(Лахудра – шлюха; путра – забеленая каша з аржаной мукі.)
х х х
– Так-так-так! Напружвай грудзі:
разам пойдзем на палюддзе
+ Ператакаваць не буду,
а то раніцу забуду
– Не паснедаўшы – заблудзім,
не ўзгадуем ласку людзям.
+ Так-так-так! Любоў дабудзем!
На палюддзі скарб увудзім!
(Палюддзе – збор даніны.)
х х х
– З”елі яешню –
пайшлі на палешню.
+ А ваўчаняты-парнісцікі
пахаваліся пад лісцікі.
(Палешня – паляванне, парнісцікі – блізняты.)
х х х
– Няма чаго рабіць.
Куды сябе падзець?
Жыццё перасядзець,
гузы каб не набіць?
+ А клопат загубіць –
любоў не прытуліць
і люстрадзён разбіць,
сябе не разглядзець…
– Тады Сусвету ніць
пачне ў цябе слабець.
х х х
– Ліліпуты-шалапуты
раскруцілі свае путы.
+ Тыя путы для пакуты
– Ліліпуты,
з намі – гуды!
+ І таму мы ладзім цуды!
(Гуды – беларускамоўнае насельніцтва на памежных зонах. Гуды – майстры-умельцы, слаўныя ў бітвах.)
х х х
– Эх, жылі дуронікі
і складалі “Хронікі”.
+ І куды падзелі
беларусаў дзеі?…
х х х
– Не журы
мяне “Журы”:
у сваёй я кажуры.
+ Знаем, як аблупленага,
для надзей не згубленага.
х х х
– Дукрыць – гэта не дурэць:
паднябенне словам грэць.
+ Вяпла, бэшла і раскол
страпянуцца: шась пад стол…
– Кіну я іх на пабойню.
Ну а жлукту і лахудру
не ў лядоўню –
жлукціць путру…
+ Каб і звяга, шкарадзь, шляйка
ведалі: баслуй, як лялька.
х х х
– Шавыр-шавыр па панадворку…
А пачуў ты мой ускрык?
+ Ты дагары нагамі – брык,
але ўчапіўся мне за шворку…
х х х
– Гора
не ад кагора –
ад нецвярозага Рыгора.
+ Ён пярэчыць: “Не магу…”,
а нап’ецца “у дугу”…
– Як зноў вып’е – вохне,
і апошні певень здохне.
х х х
– Гром грыміць – зямля трасецца,
на мяне Пярун нясецца.
+ Твой Пярун
ды не пярдун:
у яго сямнаццаць струн!
– З ім змагу я скарб урваць,
не збаюся станцаваць,
да спадніцы
прышчаміцца…
+ Людзі скажуць: “Гром грыміць!
Ля цябе Пярун пасецца.
– Вось чаму Зямля трасецца.
х х х
– Цікава:
тут кісель, ці кава?
+ А ты вочы не казель, раззява…
– Бачу: па цябе паўзе казява…
х х х
– Недавярак, ахламон,
слепіньдзя, аборвыш…
+ Гультая не выгнаць вон,
пакуль не накорміш…
(Ахламон – непрыемна апрануты, лянотны, дурненькі…)
х х х
– Стукні ў карак ахламону,
гіцалю і неўгамону,
бо прайдохі, лотры, лярвы
мне напялі капіляры.
+ Будуць лысіны і пяты
зноў прызыўкамі напяты.
– Абзыванкі – не вянкі,
эпітэтаў камякі.
х х х
– Выпіў грамадзянін
раніцою грам адзін.
Думаў: гэта ж лечыва –
і сто грамаў выпіў вечарам.
+ Поўзала істота гнуткая…
Выратавала “Хуткая”.
х х х
– Наеўся хлеба –
і што старэнькаму трэба?
+ Тры дошкі –
і зверху трошкі,
каб свіцілася неба.
х х х
– Пахваліўся Піжон:
“Я не лезу на ражон!
Душу я ўзяў пад пяткі,
душу яе без аглядкі…
+ Ведаю яго, аблупленага:
і прададзенага і купленага.
х х х
– У кулак трубіць не будзем.
Дайце хлеба мне і студзень
Каб уволечку пад’есці,
можна і панцак паднесці…
+ Едакі не лайдакі!
Ім не зубы на паліцу,
а уёдаваць курыцу.
На затычынку –
індычынку,
а субіну каўбасы – на спіцу…
+ О, сусед! У стол не ўткніся,
бо так, бывала, наясіся,
што хоць на пупіку круціся!
(Трубіць у кулак – галадаць. Субіна каўбасы – адрэзак.)
х х х
– Там, дзе справы куцыя –
ходзіць Экзекуцыя,
стогне Канстытуцыя;
сонная Юстыцыя –
мерзне Інвестыцыя.
+ Думае Петыцыя:
“Трэба Рэпетыцыя.
Ажыве Кандыццыя –
будзе Інгаляцыя.
Там, дзе Варыяцыя,
ажыве і Нацыя”.
– Каму ў шчасце верыцца –
на Радзіму вернецца!
х х х
– Не замежная,
а заможная.
Не сумежная –
падарожная
+ Прыналежная –
не парожняя.
Непарушная
і не скрушная.
– З кожнай вестачкай
асцярожненька,
як нявестачка
ідзе пожанькай…
+ Мову зоўную
даў нам Божанька.
ПАСЛЯСЛОЎЕ
Спадзеву надае надзвычай багатая дыялектыка нашай мовы, якая далёка не вычарпана. Асабліва на поўначы Беларусі, у рэгіёне старой крывіцкай цывілізацыі, дзе наш этнас найменш размыты.
Арсень Ліс.
Радзіма – гэта Рух народа па сваёй зямлі з глыбінь стагоддзяў да жаданай будучыні.
Аляксей Талстой.
