Не кожнае жанчыне Бог дае
Свайму народу нарадзіць Паэта…
Віктар Шніп. “Беларускі пантэон”.
Кажуць, пра маці можна гаварыць бясконца. І гэта несумненна так! Што датычыць паэ-тычных твораў, то будзе праўдзівым адзначыць, што амаль кожны паэт прысвяціў гэтаму светламу вобразу самыя шчырыя і цёплыя радкі. Думаю, пагодзіцеся і з такім назіраннем, што вершаў пра маці ў творчай спадчыне нашых паэтаў няшмат, адзін-два. Яны падобныя да слова “люблю”. Калі яго паўтараць на кожным кроку, з дня ў дзень – яно здрабнее, абясцэніцца, страціць сваю значнасць і велічнасць. Паэтычнае прызнанне маці – своеасаблівы момант шчырасці, момант ісціны; да яго трэба саспець душой, дарасці сыноўняй ці даччыной удзячнасцю. І ў кож-нага на тое свой час, свае жыццёвыя абставіны.
Для Уладзіміра Жылкі, паэта-земляка, чый юбілей адзначаем сёлета, гэта быў 1925 год. Верш-прысвячэнне “Маёй маці” ён напісаў у Чэхіі, калі вучыўся там ва ўніверсітэце, гуртаваў пражскіх беларусаў вакол часопіса “Перавясла”, змагаўся з цяжкай хваробай, што адольвала мацней і мацней. Ростань высвечвала галоўнае, абвастрала пачуцці.
Маё сэрца поўна любасці
Да радзімае мае.
Паміж тлумам у загубнасці
Песні помняцца твае.
Таццяна Ануфрыеўна, ма-ці паэта, па ўспамінах Івана Ільіча Абрамовіча, ураджэнца Мака-шоў, з якім пашчасціла гутарыць яшчэ ў 1996 годзе, была жанчынай вельмі прыгожай, далікатнага абыходжання, мела пяшчотны го-лас, прыгожа спявала. Вытанча-насць, далікатнасць матулі Уладзі-мір Жылка падкрэсліў, параўнаў-шы яе з “бярозкай з тонкім вец-цейкам”. Не прамінуў паэт ус-помніць і паўсядзённую працу ў полі на жніве, за прасніцай у за-вейны зімовы вечар. Але ён не аб-мяжоўваецца гэтымі, прывыч-нымі для вершаў пра маці дэталямі побыту і жаночай працы. Маці – першая настаўніца, што з калыскі дае свайму дзіцяці ўрокі роднай мовы, роднай песні. Яна тая яркая зорка, што пазначае шлях з чуж-біны дадому. А калі праводзіць у далёкую дарогу, дае наказ:
Не запамятай ніколі,
Будзеш бедны ці багат,
Нашай долі і нядолі,
Нашых пожняў, нашых хат.
Давялося жанчыне разам з нашай краінай многа зведаць-перажыць: жыццёвую неўладка-ванасць, шматлікія пераезды з месца на месца, бежанства, рэпрэсіі ў дачыненні да сваіх сыноў, заўчасную смерць самага таленавітага з іх, клопат пра асірацелую ўнучку.
Верш “Маёй маці” напоўнены матывамі ростані і чакання, бо яны як найлепш нагадваюць нам аб спрадвечнай мацярынскай долі – гадаваць і праводзіць, чакаць і спадзявацца. Таму такі сугучны ён думкам і пачуццям многіх з нас, асабліва ў гэтыя дні, калі ўшаноўваем мы жанчыну-маці, калі чытаем светлыя вершы ў Ноч расстраляных паэтаў, калі запальваем свечкі на Дзяды, калі столькі трывогі бачым ў вачах сённяшніх матуль.
Наталля Плакса.
Нясвіж.
На здымках:
- Маці паэта (фота з края-знаўчага архіва аўтара);
- У познія гады жыцця: Таццяна Ануфрыеўна з роднымі (фота з архіва краязнаўца Аляк-сандра Абрамовіча).
