Сармацкая легенда
Частка І
У № 27 у “Яцвяжскіх замалёўках” ёсць такі фрагмент: “Кім былі яцвягі? Гэтая праблема ўжо ціка-віла некаторых сярэднявечных і рэнесансных аўтараў. У 16-17 стагоддзях была высунута, напрыклад, ідэя аб тоеснасці з вядомымі са старажытных часоў языгамі – адгалінаваннем іранамоўных аланаў (сарматаў), якія, верагодна, у 1-м стагоддзі нашай эры пасяліліся паміж Дунаем і Цісай. Польскі гісторык Марцін Кромер, які быў першым ці адным з першых навукоўцаў, хто прыняў гэтую думку, напэўна, быў прывабленыы пэўным падабенствам племянных назваў: языгі – яцвягі і тым, што старажытныя языгі раптоўна і даволі таямнічым чынам знікаюць са старонак гісторыі напрыканцы антычнасці; ён выказаў здагадку, што яны эмігравалі або былі выцесненыя з Паноніі (гунамі?) і пайшлі “глыбей у Сарматыю”… … Цікава, што яе прыхільнікамі былі яшчэ ў канцы XVIII стагоддзя стваральнік “навуковай” польскай гістарыяграфіі – біскуп Адам Нарушэвіч, а ў XIX стагоддзі – выдатны вучоны і стваральнік навукі аб славянскіх старажытнасцях – Павел Юзаф Шафарык…”
Не абышоў бокам яцвягаў-языгаў і славуты Мацей Стрыйкоўскі. Ён нават паказвае, куды гэтыя языгі дзеліся і дзе іх шукаць. Хроніка Стрыйкоўскага апісвае татальнае знішчэнне яцвягаў палякамі ў 1264 годзе. Гэта адбылося пасля смерці караля Міндоўга і распачатай затым грамадзянскай вайны ў Літве.
Screenshot
Screenshot
“Зацятая бітва яцвягаў з палякамі.
Потым польскі манарх Баляслаў Пудыка ці Сарамлівы ў 1264 годзе сабраў вялікае войска супраць тых яцвягаў. І калі 21 чэрвеня [ён] уварваўся ў іх зямлю, яцвягі са сваім князем Коматом (Соmatem) з варварскай адвагай і зацятасцю так ахвотна і з вясёлымі крыкамі біліся з палякамі, што пры няроўным ліку некалькі разоў давалі ім адпор. І хоць забілі іх князя Комата, яны, як і перш, адважна абараняліся, пакуль палякі не перабілі іх усіх да адзінага пры сваёй крывавай перамозе на тым полі. З тых часоў [яцвягі] сапраўды згінулі, як пішуць Длугаш, Кромер (кн. 9), Мяхоўскі (кн. 3, гл. 45, стар. 145), Вапоўскі і Бельскі (стар. 252 у другім выданні), амаль вымерлі.
Ita fortiter dimicantes ad intenetionem usquae caesi sunt, adeo ut ex eo tempore nomen quoquae Jasygum pene deletum sit, quoniam illa natio pedem referre, nec unquam pugnam etiam iniquam detrectare voluit. (У гэтым жорсткім баі яны былі знішчаны так, што з таго часу імя языгі амаль сцерлася, бо для гэтага народа было немагчыма выйсці з бою і спыніць ваяваць). Мяхоўскі і Кромер.
Вось так гэты мужны народ яцвягаў, пабрацімаў і адзінародцаў літоўскіх, адважна ваюючы супраць палякаў, [быў] так жорстка пабіты і выцяты да [поўнага] знішчэння, што з таго часу і самае імя яцвягаў сцерлася [з памяці]. Бо яны не толькі не збіраліся ўцякаць з бою, але і з месца не ссунуліся і не спынялі біт-ву, хоць і бачылі яе прайгранай і [сваю] паразу. І слепа ішлі на варожыя мячы і на кровапраліцце, як на вяселле, што азначала, што яны не вырадзіліся ў параўнанні з тымі кімврамі і готамі, якія ў Італіі ваявалі з рымлянамі і ад якіх яны пайшлі разам з літоўцамі і полаўцамі, што праўдзіва і пэўна. Цяпер яны яшчэ часткова засталіся каля Наваградка Літоўскага, таксама каля Райгорада і Інстэрбурга ў Прусіі, а таксама ў Курляндыі і Ліфляндыі, і каля Вялікага Ноўгарада Маскоўскага ёсць яшчэ іх зямелька, [там] яны завуцца Igowiany (ігавяны), чаму я і сам сведка. А як іх раней звалі ЯЦВЯГАМІ і ЯЗЫГАМІ, а цяпер Igowiany (ігавяны), тое гэта з-за змяняльнасці варварскіх слоў за даўнасцю гадоў, якія прайшлі [з часоў] языгаў”.
І калі ўжо аўтарытэтныя навукоўцы на поўным сур’ёзе гавораць пра яцвягаў-языгаў, а значыць – пра яцвягаў-сарматаў, паспрабуем разабрацца, што тут да чаго. Найперш, што такое Срматыя і хто такія сарматы?
Сарматыя (лат. Sarmatia) – познеантычная назва Усходняй Еўропы, асноўным насельніцтвам якой былі сарматы.
Упершыню тэрмін Сарматыя скарыстаны рымскім палкаводцам Маркам Віпсаніем Агрыпай (лат. Marcus Vipsanius Agrippa; 63 да н. э. – 12 да н. э.).
На працягу стагоддзяў, сарматы, з тых часоў, як перасяліліся ў Прыазоўе, былі слаба арганізаванай канфедэрацыяй, у якой асобныя правадыры кіравалі асобнымі плямёнамі. Паміж імі часта адбываліся лютыя міжусобіцы, з-за якіх набегі германцаў, скіфаў, пананійцаў і дакаў станавіліся ўсё больш і больш пераможнымі. Сарматы былі моцныя на полі бою, але ім бракавала адзінства, каб супрацівіцца сваім суседзям, якія паспелі сфармаваць дзяржавы.
Усё змянілася ў 90 г. да н. э., калі царом Хамаксобіі, вобласці размешчанай паўночней Азоўскага мора, стаў Косус. Ён быў ваяром і філосафам і задаўся ідэяй аб’яднаць свой народ, а дакладней заваяваць усе астатнія сармацкія плямёны.
Косус
Свой першы паход Косус пачаў у 88 г. да н. э., імкнучыся заваяваць галоўныя сармацкія плямёны і аб’яднаць іх. Першай ахвярай Косуса стала племя Карыён, якое было заваявана. Пасля гэтага ён абвясціў пра свой план аб’яднаць Сарматыю, а ўсе тыя, хто стане ў яго на шляху, будуць знішчаны без літасці.
Паміж 88 і 86 гг. да н. э. вялікая частка Сарматыі была заваявана, за выключэннем плямёнаў баруфееў на захадзе і аланаў на ўсходзе, якія адмовіліся падпарадкавацца Косусу, і былі поўныя рашучасці ваяваць.
З войскам у 17 000 пяхоты і 1000 кавалерыі ён пачаў паход на захад. Па дарозе да яго войска далучаліся атрады іншых сармацкіх плямёнаў, якія прызнавалі яго ўладу. Гэта павялічыла колькасць яго войска да 20 000 пяхоты і 2500 вершнікаў. Што да баруфееў, то яны аб’ядналіся з суседнімі плямёнамі галаў і сабралі войска ў 27 000 чалавек, з якіх 4000 былі кавалерыстамі.
Бітва паміж двума войскамі працягвалася два дні. У першы дзень, ніхто так і не дасягнуў перавагі, пры гэтым кожнае з войскаў паменшылася прыблізна на палову. Уначы, некаторыя правадыры падуладных Косусу плямёнаў малілі яго спыніць бойню і адступіць. Аднак, сармацкі цар пакараў іх смерцю за здраду і на наступную раніцу зноў пайшоў у наступ.
Гэтым разам ён змяніў тактыку. Спачатку лагер праціўніка падвергся абстрэлу агністымі стрэламі, якія выпусцілі конныя лучнікі. У лагеры пачаўся пажар і паніка. Пасля гэтага сам Косус павёў элітны конны аддзел сарматаў, колькасцю ў 1000 ваяроў, закутых у браню ў лоб на праціўніка. Угледзеўшы ваяроў, закутых у латы, якія нясуцца на поўным скаку, галы і баруфеі не змаглі сфармаваць шэрагі для адбіцця нападу і пусціліся наўцёкі. Падчас распачатай разні загінула практычна ўсё войска, якое супрацьстаяла цару сарматаў. У гэтай бітве сарматы палонных не бралі.
Косус вядзе сарматаў у атаку
Вярнуўшыся на радзіму са сваім войскам, Косусу трэба было замацаваць аб’яднанне і скарыць апошняе, найболей моцнае племя аланаў. Аднак з аланамі ваяваць не прыйшлося, быўшы даволі ваяўнічым племем, аланы самі марылі пра аб’яднанне ўсіх сарматаў і пра далёкія паходы, якія б прынеслі ім славу. Дазнаўшыся, што ў Косуса такія ж планы яны добраахвотна ўвайшлі ў звяз плямёнаў, створаны будучым царом усіх сарматаў.
На беразе Азоўскага мора, прыблізна ў раёне Азова, была пабудавана сталіца Косуса, горад Мірыў, дзе пад роў захопленага натоўпу ён быў каранаваны як цар усіх сарматаў.
Мірыў
Далей мудры Косус пачаў ператварэнне ў дзяржаву звязу сармацкіх плямёнаў. На землях найболей шматлюдных плямёнаў былі заснаваны гарады, якія з’яўляліся сталіцамі гэтых земляў. Кожнае племя даслала Косусу аддзел вершнікаў, якія ўвайшлі ў сфармаванае рэгулярнае войска царства. Былі прызначаны кіраўнікі абласцей і заснавана падатковая сістэма. У выніку праз невялікі час царства Косуса пачало стабільна развівацца, і большасць жыхароў больш не жадала жыць у рамках сваіх плямёнаў.
Як толькі дзяржаўная машына царства стала больш-менш стабільна працаваць, Косус пачаў глядзець на поўдзень, у бок Баспорскіх грэкаў. Баспорскае царства было вельмі багатым па антычных мерках і Косусу не цярпелася захапіць і царства, і яго багацці.
Першы паход на Баспор адбыўся ў 75 г. да н. э., аднак грэцкая фаланга хутка збіла пыху са стэпавых варвараў, якімі грэкі лічылі сарматаў, нанёсшы ім сакрушальную паразу.
Як звычайна перамогі ўмацоўваюць дзяржаву, а паразы ўносяць смуту. Тое ж самае адбылося з маладой дзяржавай сарматаў. У краіне пачаліся хваляванні і спробы аддзялення ад царства Косуса. У выніку сармацкаму цару прыйшоўся выдаткаваць нейкі час, каб здушыць усе агмені сепаратызму і аднавіць стабільнасць у дзяржаве.
У выніку, толькі ў 67 г. да н. э., сарматы распачалі яшчэ адну спробу ўварвання ў Баспорскае царства. Гэтым разам яны дайшлі Керкінітыды (Еўпаторыя). Сарматы разрабавалі горад і ледзь не забілі ўсіх грэкаў у горадзе, калі б Косус не спыніў бойню.
Падчас гэтага паходу адбыўся адзін эпізод, які з часам сыграе важную ролю ў гісторыі. Пасля рабавання Керкінітыды на сармацкае войска напала адзінокая грачанка. Узброеная ўсяго адной дзідай яна ў адзіночку спрабавала пазмагацца з сармацкімі вершнікамі. Калі яе ўзялі ў палон высветлілася, што ёй усяго 13 гадоў, гэта ўразіла Косуса, і ён не стаў яе забіваць, а замест гэтага забралаў яе з сабой у Мірыў.
Але вернемся да паходу, і другая спроба скарыць Баспор гэтак жа пацярпела няўдачу. Пад сценамі Хер-санеса ён ізноў сустрэўся з грэцкай фалангай і зноў нічога не змог з ёю зрабіць.
Усё думалі, што Косус забраў сабе Красіду ў наложніцы. Аднак ён пачаў яе выхоўваць, як уласную дачку.
Быўшы з высакароднай грэцкай сям’і Красіда была досыць адукаванай па грэцкіх мерках. Косус жа асабіста пачаў навучаць яе вайсковаму майстэрству. Ужо праз два гады Красіда стала неперасягненай наезніцай і стралком з лука, акрамя гэтага сармацкі цар асабіста навучыў яе мастацтву фехтавання.
Што да сыноў Косуса, якіх у яго на той момант было аж восем, то яны адразу незалюбілі названую сястру. Хтосьці спрабаваў яе згвалтаваць, гэтак жа ёй рабілі розныя крыўдныя паскудствы. У выніку паміж Красідай і сынамі Косуса пачала цьмець непрымірымая варожасць, якая не абяцала нічога добрага ў будучыні.
Сам жа Косус лічыў сваіх сыноў дурнымі і нікчэмнымі, ён быў упэўнены, што яны варожасцю паміж сабой разбураць з такой цяжкасцю створаную імперыю.
Усё развязалася ў 64 г. да н. э., калі пасля чарговай сваркі паміж сынамі і Красідай ён загадаў ёй пазмагацца са сваімі сынамі на смерць. Сыны Косуса не ўбачылі ў Красідзе годнага суперніка і ў выніку жорстка паплаціліся. расіда бязлітасна забіла сваіх зборных братоў у баі. Пасля бою, яе сукенка была так заліта крывёй, што адзін з сармацкіх вяльможаў заўважыў, што “ёй належала б пафарбаваць яе ў чырвоны колер”. Пасля гэтага Красідзе далі новае імя па яе выбары, “Бурдухан”, і абвясцілі спадчынніцай Косуса.
Красіда пасля бою
Ішоў час, Косус старэў, і яму было ўжо каля сямідзесяці. Бурдухан заставалася побач з бацькам, пакуль ён павольна завядаў. Косус атрымліваў асалоду ад гэтых апошніх дзён з дачкой і распавядаў ёй вялікія гісторыі. Ён загадаў ёй зрабіць Сарматыю вялікай і прымусіць свет здрыгануцца перад яе моцай, што і абяцала Бурдухан. Праз некалькі дзён Косус памёр, і Бурдухан была каранавана як “Цар усіх сарматаў” у 59 г. да н. э.
Пасля смерці цара Косуса, Бурдухан не спатрэбілася шмат часу, каб замацавацца на троне. На працягу месяца яе супернікі былі пераможаны, і яна занялася некаторымі рэформамі імперыі. І галоўнымі, вядома, былі ваенныя рэформы.
Войска было канчаткова пераўтворана ў выключна кавалерыйскае, а пяхота была пераведзена на дапаможныя ролі. Пры гэтым асноўнай ударнай сілай сарматаў стала цяжкабраніраваная кавалерыя, узброеная доўгімі дзідамі, правобраз будучых катафрактаў. Аднак, улічваючы ўзровень тагачаснай вытворчасці, яна не была занадта шматлікай. Яе падтрымлівалі значна больш шматлікія конныя лучнікі, якія лічыліся аднымі з лепшых вершнікаў таго часу і наносілі сапраўднае спусташэнне ў шэрагах ворагаў. Што да пяхоты, якая дзейнічала ў падтрымку кавалерыі, яна была ўзброена доўгімі дзідамі, па ўзоры грэцкіх і македонскіх. У блізкім баі сармацкая пяхота выкарыстоўвала кароткія ятаганы. Нейкія даспехі сярод пяхоты былі рэдкасцю.
Сармацкія вершнікі
Бурдухан таксама рэфармавала падатковую сістэму дзяржавы, у якой усе мужчыны і жанчыны павінны былі плаціць вызначаны падатак, каб пазбегнуць рабства.
У 56 г. да н. э. Бурдухан вырашыла праверыць сваё новае войска. І для гэтай мэты яна вырашыла выкарыстаць суседняе Баспорское царства, якое так і не скарылася яе бацьку. Для паходу ў Крым яна сабрала войска з 50 000 чалавек, што было нечуванай колькасцю ў Антычнасці.
У адрозненне ад ваеннай кампаніі бацькі, у Бурдухан усё пайшло на шмат больш удала. Яе новае войска апраўдала ўскладзеныя на яго надзеі. Танаіс, які знаходзіўся на месцы Азова, здаўся без бою і, такім чынам, пазбег жорсткасці сармацкіх войскаў. Далей сарматы рушылі на поўдзень у бок Каўказскіх гор. Хуткасць кавалерыі аказалася занадта вялікай для грэкаў, і яна дасягнула Баты (Наварасійск) і Торыка (Геленджык) раней за асноўнае грэцкае войска, якое адплыло з Крыма. Гарады адмовіліся здавацца, аднак іх хутка ўзялі ў выніку рашучага штурму, яшчэ да падыходу Баспорскага войска, пасля чаго разрабавалі і спалілі. Калі падышоў грэцкі флот, Бурдухан выкарыстоўвала сваіх лучнікаў, каб не дапусціць іх высадкі на бераг.
Сарматыя і Баспорскае царства перад уварваннем
Пасля гэтага сарматы адступілі ў свае стэпы і пачалі рыхтавацца да ўварвання ў Крым. Тым часам да Бурдухан прыбыў амбасадар ад Баспорскага цара з просьбай літасці, прапануючы багаты выкуп. Аднак, Бурдухан адправіла нзада запэцканы крывёй ліст папірусу і галаву пасланца. У чэрвені 56 г. да н. э. яна загадала пачаць поўнамаштабны наступ на Крым. Адразу за Перакопам сарматаў чакала Баспорскае войска на чале са сваім царом Фарнакам II. У складзе Баспорскага войска знаходзіўся таксама вялікі Пантыйскі кантынгент, саюзны Баспору. Але гэта не дапамагло, падчас рашучай бітвы, непераможная грэцкая фа-ланга была расстраляна лучнікамі з бяспечнай адлегласці, пасля чаго ў напад пайшлі цяжкаўзброеныя вершнікі і сцерлі рэшткі грэцкага войска літаральна ў парашок. Цар Фарнак II падчас бітвы загінуў. Неўзабаве ўсё Боспорскае царства было захоплена сарматамі і перастала існаваць.
Пасля захопу Баспорскага царства, Бурдухан звярнула свой позірк на поўдзень, на магутнае Пантыйскае царства, якое дапамагала Фарнаку ў вайне. Яна паслала 2000 вершнікаў на поўдзень, уздоўж Чорнага мора ў Понт, каб запатрабаваць ад Мітрыдата VI падпарадкавацца царыцы сарматаў ці быць знішчанымі. Аднак сармацкія вершнікі дасягнулі Каўказскіх гор і былі змуша-ны павярнуць назад, бо яны не змаглі знайсці праход для сармацкага войска. Таму Бурдухан адступіла, і вырашыла адкласці Пантыйскае пытанне. Аднак яна ўжо спазнала смак перамог і не збіралася спыняць свае заваёвы, а азначыла сабе новую мэту. Ёй стала Германія і лютыя германскія плямёны, якія яе засялялі.
Справа ў тым, што германцы ўжо даўно даймалі сарматаў сваімі сталымі рабаўніцкімі набегамі, і Бурдухан вырашыла раз і назаўжды развязаць гэтую праблему.
Гэта ўварванне, па сутнасці – пачатак вялікага перасялення народаў, на шмат раней, чым яно адбылося паводле гісторыкаў. Германская кампанія доўжылася тры гады, падчас яе частка германскіх плямёнаў была знішчана, частка адступіла за Рэйн, у Галію, якая тым часам падвяргалася нашэсцю рымлян пад началам Юлія Цэзара. Апынуўшыся між молатам і кавадлам, частка германскіх і кельцкіх плямёнаў вырашыла далучыцца да Бурдухан, а частка да Цэзара. Такім чынам сустрэча двух наймацнейшых палкаводцаў 1 стагоддзя да нашай эры стала непазбежнай.
Цераз Рэйн, сармацкае войска агульнай колькасцю парадку 100 000 чалавек, пераправілася ў 51 г да н. э. Яно было падзелена на тры часткі.
Тым часам Юлій Цэзар ужо пакінуў Галію і вёў цяжкую барацьбу з Пампеем за ўладу ў Рыме. Дазнаў-шыся пра таямнічае войска, якое скарыла германцаў і ўварвалася ў Галію, Цэзар сабраў свае легіёны і хуткім маршам рушыў на поўнач, каб ліквідаваць пагрозу новым валадарствам Рыма.
Майстэрска манеўруючы, праводзячы сталыя напады лёгкай кавалерыяй, Бурдухан удалося завабіць легіёны Цэзара да горада Ітыюс Портус (суч. Кале), дзе была зручная раўніна, на якой можна было выкарыстоўваць усе моцныя бакі сармацкай кавалерыі. На гэтай раўніне сармацкая царыца вырашыла даць генеральную бітву Цэзару.
Цэзар прыбыў да Ітыюс Портус, напачатку жніўня 51 г да н. э., ацаніў сітуацыю і быў шакаваны памерам сармацкага войска. Як звычайна рымляне разбілі лагер, і Цэзар пачаў абмяркоўваць планы з Цітам Лабіенам пра тое, што рабіць далей. Рымляне не ведалі, якую тактыку выкарыстоўваюць сарматы, і таму паспрабавалі справакаваць іх на напад.
Аднак Бурдухан раскусіла гэтую хітрасць і адмовілася гуляць па рымскіх правілах. Прайшло некалькі дзён, і Цэзар адправіў вершнікаў на перамовы каб высвятліць, чаго жадаюць сарматы. Аднак сарматы іх забілі, гэта яшчэ больш раззлавала Цэзара.
Нарэшце Цэзар вывеў свае войскі з лагера і пачаў рыхтавацца да бітвы. Тым часам сармацкія конныя лучнікі ўступілі ў бой, уладкаваўшы карусель перад рымскімі шэрагамі. Аднак рымляне засланіліся сваімі вялікімі шчытамі і неслі мінімальныя страты. Затым Бурдухан загадала сваёй цяжкай кавалерыі атакаваць легіянераў у лоб. Рымляне адбілі і гэты напад, што зрабіла на Бурдухан вялікае ўражанне. Тады зноў за справу ўзяліся ўжо адпачыўшыя і папоўніўшыя запас стрэл конныя лучнікі сарматаў. Пасля гэтага ў справу ўступіла пяхота якая складалася галоўным чынам з новых саюзнікаў сарматаў, галаў і германцаў. Калі пяхота сашчапілася з рымскімі легіянерамі, Бурдухан накіравала сваю кавалерыю для нападу на рымскі лагер.
Сармацкія лучнікі атакуюць рымскія легіёны
Калі сарматы атакавалі рымскі лагер, сам Цэзар, які знаходзіўся там, узяў у рукі зброю і падрыхтаваўся ваяваць, з жахам назіраючы, як сарматы забіваюць усіх, не беручы палонных. Дзесьці праз гадзіну вялікая частка сіл Цэзара была знішчана, толькі адна кагорта карыстаючыся блытанінай здолела сысці з поля бою і адступіць на поўдзень.
Што да Цэзара, то ён апынуўся ў пастцы ў сваім лагеры. Неўзабаве ён здаўся ў палон і паўстаў перад тва-рам сармацкай царыцы. Бурдухан была ўражана вайсковым майстэрствам Цэзара і прапанавала яму далучыцца да яе ў якасці цара-кліента, каб абараніць Рым. Але Цэзар адмовіўся быць марыянеткай, і Бурдухан загадала заключыць яго ў турму. Аднак Цэзару ўдалося ўцячы. А Бурдухан дала сваім людзям трохі часу на адпачынак і працягнула кампанію ў Галіі.
Бурдухан павяла свае войскі праз Заходнюю Галію. Гальскае дапаможнае войска супраціўлялася ў Лютэцыі, але было разгромлена. Яна рушыла да Меклвдунума, які здаўся і быў пазбаўлены ад рабавання. Да канца года сарматы захапілі Агедынкум (Санс), але адступілі назад у Мекладунум, каб правесці там зіму.
Царыца Бурдухан
Выступіўшы ў сакавіку 50 г. да н.э., сармацкае войска без супраціву ўзяло Агедынкум, жыхары якога ўцяклі, пачуўшы, што да іх набліжаюцца сарматы.
Пасля гэтага Бурдухан загадаў свайму палкаводцу Карзуазосу адправіцца на захад, каб разведаць мясцовасць. Карзуазос, у чэрвені, на захадзе ўзяў і разбурыў Кенаваўм, у той час як Бурдухан асадзіла Алезію. Гэты горад быў месцам, дзе Цэзар канчаткова ўціхамірыў Галію ўсяго два гады назад.
Далей Карзуазос у ліпені ўзяў Навідун і рушыў на поўдзень на тэрыторыю бітургаў, якія без супраціву здаліся сарматам, паколькі Рым не мог прыйсці на дапамогу. У жніўні Алезія пала. У гэты час Бурдухан атрымала вестку пра крызіс у Сарматыі, які патрабаваў яе прысутнасці.
Пакінуўшы Карзуазоса камандаваць войскам, яна адправілася дахаты.
Што да Карзуазоса, то ён, накіраваўся на захад, да Аварыкума (Бурж), дзе, па чутках, Цэзар засяроджваў сваё войска. Да горада ён прыбыў у канцы кастрычніка, і там сапраўды знаходзіўся Цэзар. Карзуазос атачыў і асадзіў Аварыкум.
У Аварыкуме ў Цэзара было 8 легіёнаў, агульнай колькасцю каля 40 000 чалавек. У Марка Антонія было яшчэ 3 легіёны (15 000 чалавек) у Бурдыгале, якія былі перакінуты на поўнач з рэкорднай хуткасцю. Карзуазос пачаў душыць Цэзара, адразаючы яму шляхі паставак харчоў і перакрыўшы доступ да вады. Харчы ў Цэзара заканчваліся, аднак, неўзабаве, у лістападзе, Марк Антоній прыбыў са сваімі легіёнамі і ў выніку начнога нападу здолеў прарваць сармацкую блакаду.
Гэта дазволіла войску Цэзара вырвацца з пасткі, і яго велізарнае войска адступіла да Аварыкума. Калі Карзуазос дазнаўся пра гэта, ён загадаў пачаць поўнамаштабны напад. Сарматы ўзялі горад, спалілі яго дашчэнту, але было занадта позна.
Далей Карзуазос загадаў 2000 вершнікаў адправіцца на пошукі Цэзара і Антонія, і да поўдня яны іх знайшлі. Карзуазос загадаў ім пераследваць іх, пакуль асноўнае войска рушыла наўздагон.
Калі сармацкая цяжкая кавалерыя ўступіла ў бой з рымлянамі, без падтрымкі конных лучнікаў яны панеслі цяжкія страты і змушаны былі адыходзіць. Гэта падняло маральны дух рымлян.
Карзуазос пераследаваў Цэзара і Антонія на паўднёвы ўсход. Нарэшце, Карзуазос дагнаў сваіх праціўнікаў на раўніне Кубі, дзе адбылася бітва двух войскаў.
Рымляне засвоілі ўрок бітвы пры Ітыюс Портусе і гэтым разам бітва пайшла не так, як чакаў Карзуазос. Рымскія легіёны вельмі ўстойліва ваявалі супраць сармацкай кавалерыі, і тая несла вялікія страты. У выніку бітва адбывалася на працягу трох дзён і стала адной з самых крывавых бітваў Антычнасці. Пры гэтым ніводзін з бакоў так і не дамогся вырашальнай перавагі. Сарматы страцілі 36 000 забітымі і 20 000 параненымі, а рымляне – 30 000 забітымі і 18 000 параненымі.
Пасля гэтага Карзуазос вырашыў уступіць у перамовы з Цэзарам і прапанаваў яму ўмовы міру. Пасля тых страт, што панеслі рымляне Цэзар іх прыняў. Мірная дамова была падпісана ў Аварыкуме і ўсталяваў мяжу паміж дзвюмя імперыямі па рэках Рэйн і Дунай.
Гэтая карта не пускае сарматаў на поўнач ад Прыпяці і як бы выкрэслівае Беларусь і цікавую нам частку Прыбалтыкі з “Сармацкай легенды”, але тут мы падалі толькі яе пачатак.
Матэрыялы ўзяты з вольнага доступу, але хочацца сказаць вялікі дзякуй іхнім аўтарам. Мы ж працягнем “Сармацкую легенду” ў наступным нумары.
