Адным з самых цікавых элементаў упрыгожвання кнігі з’яўляецца суперэкслібрыс. Нацыянальная бібліятэка Беларусі мае ў сваіх фондах старадрукі, адзначаныя экслібрысамі, якія паходзяць з прыватных кнігасховішч французскай арыстакратыі. Яны дэманструюцца ў гэтым месяцы ў Музеі кнігі.
– Суперэкслібрыс – гэта тое, што надае выключную каштоўнасць кнізе. Суперэкслібрыс маглі мець далёка не ўсе, сёння гэта з’ява больш рэдкая, чым пяць стагоддзяў таму, – падзяліўся думкамі кандыдат культуралогіі Алесь Суша. – Уладальніцкі знак на пераплётнай вокладцы з залачэннем, цісненнем і сімволікай – і ёсць экслібрыс.
Суперэкслібрысы захоўваюцца ў калекцыях большасці бібліятэк нацыянальнага ўзроўню, іх апісваюць у каталогах і выстаў-ляюць на выставах. Іх мелі прадстаўнікі шляхецкіх і магнацкіх родаў, заможная інтэлігенцыя ў ХIX стагоддзі, іх маюць некаторыя сучасныя калекцыянеры. У фондах Нацыянальнай бібліятэкі мы маем каштоўную калекцыю французскіх кніг з суперэкслібрысамі – гэта сусветнага ўзроўню каштоўнасці, якімі мы валодаем. Вывучаць гэтыя калекцыі пачыналі Таццяна Рошчына і Галіна Кірэева, далучаны да гэтай тэмы маладыя даследчыкі Таццяна Захарава і Анатоль Сцебурака. Шмат зрабіла для адкрыцця гэтай выставы Святлана Рыгораўна Пахоменкава. Мы яшчэ шмат чаго зробім для асэнсавання гэтай спадчыны. Нядаўна была выпушчана калекцыя паш-товак з выявамі французскіх суперэкслібрысаў.
– Мы хочам прадэманст-раваць гэты бок кніжнай культу-ры, – адзначыў кандыдат гістарыч-ных навук Анатоль Сцебурака. -Мы маем цэлую калекцыю кніг з каштоўнымі вокладкамі, супер-экслібрысамі і з вялікім піетэтам глядзім на кнігі з манаршай біблія-тэкі, якія з’яўляюцца сімвалам французскага каралеўства ХIV-ХVIII cтагоддзяў. Тут прадстаў-лены кнігі не толькі каралёў, але і іх жонак. Праз палітыку, праз культурныя сувязі, адукацыю бе-ларускія землі былі знітаваныя з Французскім каралеўствам.
– У Францыі існавала некалькі тысяч экслібрысаў, а ў Расіі і на Украіне іх было значна менш,- распавёў калекцыянер Алег Аляксандравіч Судлянкоў. – На Беларусі іх мелі Гутэн-Чапскія, Радзівілы. Кнігі маюць шыкоўныя пераплёты, гэта адна з самых дарагіх скур, якія ішлі на пераплёт. Суперэкс-лібрысы не ведаюць падробак.
Навукова-даследчую працу па вывучэнні суперэкслібрысаў правяла Святлана Рыгораўна Па-хоменкава.
Э. Дзвінская,
фота аўтара.
