Сёння адзначаецца роўна 185 год з дня публікацыі найбуйнейшага твора Адама Міцкевічава “Пан Тадэвуш”. Гэта самы значны мастацкі твор паэта, вялікая нацыянальная эпапея. Поўная назва — «Пан Тадэуш альбо апошні заезд на Літве: Шляхоцкая гісторыя з 1811 і 1812 г. у дванаццаці быліцах вершам» (Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem).
«Пан Тадэвуш» — гэта мастацкая энцыклапедыя жыцця Беларусі канца ХVII — пачатку ХІХ стагоддзя, напісаная геніяльнай рукой паэта-патрыёта. Узнікшы прыблізна ў адзін час з «Яўгеніем Анегіным» (1830) Аляксандра Пушкіна і «Фаўстам» (1832) Іагана Вольфганга Гётэ, твор гэты адкрыў усяму чалавецтву непаўторнасць насельнікаў і прыроды яшчэ аднаго кутка зямлі, што быў да таго часу terra incognitа.
Беларускія пераклады
Упершыню поўны пераклад на беларускую мову паэмы А. Міцкевіча «Пан Тадэвуш» выканаў Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч у 1850-я гады.
У 1892 у Львове Аляксандр Ельскі выдаў перакладзеную ім на беларускую мову першую песню паэмы «Пан Тадэвуш».
Выкананы ў 1931—1932 гг. у лёхах польскіх турмаў вядомым беларускім грамадскім і палітычным дзеячам Браніславам Тарашкевічам пераклад «Пана Тадэвуша» ў выніку паўторнага арышту ўжо ў СССР, апынуўся ў нетрах падвалаў НКУС[9] і пазней быў выдадзены асобным выданнем.
Пятро Бітэль працаваў над перакладам у 1953-1955, падчас зняволення. Вынік яго працы быў апублікаваны толькі ў 1998, да двухсотгадовага юбілею Міцкевіча.
Пераклад паэмы, зроблены Язэпам Семяжонам, выйшаў у 1985.
Крыніца: Вікіпедыя
***
Мой родны край, Літва! Ты нам нібы здароўе,
Што вучымся цаніць і згадваем зь любоўю,
Як страцім. Зноў цябе ў дзівосным харастве
Прыгадваю й пішу, бо смутак сэрца рве.
О, дзева чыстая, што ў чанстахоўскім храме
Ратуеш сьвет ад зла і ў Вострай сьвеціш Браме,
Што мой Наваградак бароніш зь верным людам!
Ты мне маленькаму жыцьцё вярнула цудам.
(Як маці плакала, сьвятой Тваёй апекі
Благаючы! І ўзьняў я мёртвыя павекі,
Гатовы пехатой шукаць Твайго парога,
Уратаваны сын – удзячны Сыну Бога.)
Зрабі нам цуд, усіх вярнуўшы да айчыны.
А сёньня ў родны кут нясі мае ўспаміны, –
Туды, дзе высяцца пагоркі між барамі,
Дзе Нёман у лугах, нібы ў зялёнай раме,
Дзе збожжа колеры каштоўныя сплятае,
Бо жыта – срэбнае, пшаніца – залатая,
Дзе грэчка – нібы сьнег, сьвірэпка – як з бурштыну,
Дзявочаю красой румяніць канюшыну,
Ды зрэдку на мяжы, каб сэрца лад узрушыў,
Зялёнай вартаю – ціхуткі шэпт ігрушаў.
Урывак апублікаваны ў Фэйсбуку – Andrej Khadanovich
Пан Тадэвуш А. Міцкевіча ў перакладзе Б. Тарашкевіча
