У 2025 годзе Каляды ў Германіі святкуюцца 25 і 26 снежня (Першы і Другі дзень Каляд), а 24 снежня – пярэдадзень Каляд, з традыцыйнымі кірмашамі, глінтвейнам і сямейнымі вячэрамі, з падрыхтоўкай да свята, якая пачынаецца за некалькі тыдняў да гэтага, і каляднымі вакацыямі для школьнікаў з 23 снежня па 3 студзеня.
Асноўныя даты Каляд 2025:
24 снежня (Heiligabend): Пярэдадзень Каляд, сямейная вячэра, уручэнне падарункаў пасля вячэры, крамы працуюць да абеду.
25 снежня (Erster Weihnachtstag): Першы дзень Каляд, дзяржаўны выходны па ўсёй Германіі.
26 снежня (Zweiter Weihnachtstag): Другі дзень Каляд (Дзень святога Штэфана), дзяржаўны выходны па ўсёй Германіі.
Каляды (ням. Weihnachten – літар. “Святыя ночы”), самы буйны і значны ў гадавым цыкле свят як у каталіцкім, так і пратэстанцкім свеце, у Германіі з’яўляецца самым чаканым, таямнічым і любімым, святам сям’і і дзяцей, душэўнай атмасферы бацькоўскай хаты і хрысціянскай веры. Упершыню нямецкія калядныя звычаі былі зафіксаваны ў працы філосафа і германіста XIX стагоддзя Аляксандра Тыле “Гісторыя нямецкіх Каляд” (1893). Нямецкія Каляды – не асобнае свята, вакол яго групуецца цэлы комплекс зімовых свят, злучаных з чатырохтыднёвым перыядам адвэнту, які папярэднічае Калядам, і посткалядным перыядам.
На час адвэнту ў Германіі прыпадае шэраг свят, прысвечаных хрысціянскім святым, якія аж да другой паловы XX стагоддзя сустракалі ў сельскай мясцовасці з шумнымі гулямі, паяцамі і аграрна-магічнымі абрадамі: Дзень святога Андрэя (30 лістапада), святой Барбары (4 снежня), святога Мікалая (6 снежня), святой Люцыі (13 снежня) і святога Тамаша (21 снежня). З гэтымі днямі звязана вялікая колькасць прыкмет, звычаяў і відаў варажбы. У каталіцкіх абласцях Германіі дзень святога Мікалая па сваёй папулярнасці не саступае самім Калядам. У першапачатковай версіі традыцый дня святога Мікалая ён, лагодны біскуп з доўгай сівой барадой і пазалочаным жазлом, прыходзіў у хаты, каб даведацца ў бацькоў пра паводзіны дзяцей, высвятляў, ці ведаюць дзеці малітвы і спевы, адорваў паслухмяных і біў розгамі неслухаў. Акрамя таго, на дзень святога Мікалая праводзілася пераапрананне, галоўнымі персанажамі якога былі слуга Рупрахт і асёл. У сучаснай Германіі ў дзень святога Мікалая дораць падарункі і ўладкоўваюць дробныя неспадзеўкі, а святы Мікалай часцей выконвае сваю перадкалядную выхаваўчую місію ў рэкламных мэтах на калядных кірмашах. У пратэстанцкіх раёнах Германіі адорванне дзяцей на дзень святога Мікалая адбываецца звычайна без з’яўлення самога святога і таемна: бацькі пакідаюць невялікія падарункі (яблык, арэхі, слодычы, цёплыя рэчы, маленькія цацкі) у ноч на 6 снежня ва ўмоўленым месцы: на талерцы на падваконніку, за комінам, у падвешаных чаравіках, шкарпэтках ці панчохах. Важным элементам перадкаляднай пары ў немцаў-католікаў з’яўляецца калядная батлейка.
Niklausstiefel
Калядныя кірмашы ў залежнасці ад рэгіёна носяць самыя розныя назвы (ням. Weihnachtsmarkt, ням. Ad-ventsmarkt, ням. Christkindlmarkt і ням. Striezelmarkt), але з’яўляюцца абавязковым элементам перадкаляднай абраднасці па ўсёй Германіі і ўвасабленнем камерцыялізацыі брэнду нямецкіх Каляд: на іх ідзе гандаль спецыфічнымі для гэтага часу глінтвейнам і пуншам, пернікамі і сасіскамі, а таксама іншымі прадуктамі сілкавання і напоямі хатняй нямасавай вытворчасці. Калядны кірмаш абавязкова ўладкоўваюць на цэнтральным пляцы горада, але ў буйных гарадах працуюць і дадатковыя лакальныя ці тэматычныя калядныя кірмашы, яны ўжо даўно зарэкамендавалі сябе ў якасці месца сустрэч са сваякамі, сябрамі і знаёмымі, каб адчуць надыходзячае свята. У XIX стагоддзі на кірмашах звычайна прадаваліся калядная выпечка, ёлачныя і дзіцячыя цацкі. Галоўнымі сярод калядных кірмашоў лічыліся нюрнбергскі і дрэзданскі. Штрыцельмаркт у Дрэздане знакаміты разьбянымі драўлянымі цацкамі з Рудных гор, вяршковымі чалавечкамі і штоленамі.
У Нюрнбергу на калядным кірмашы, традыцыйным сувенірам якога лічыцца сусальны анёл, таксама гандлявалі самымі разнастайнымі рамеснымі таварамі, цацкамі, фірмовымі пернікамі і тымі ж вяршковымі чалавечкамі.
Апроч знакамітага дрэзданскага штолена на дражджавым цесце і яго рэгіянальных мюнхенскага, вестфальскага, эрфуртскага і брэменскага аналагаў і фігурных пернікаў у перадкалядны перыяд у Германіі папулярная звычайна хатняя дробная фігурная выпечка “плецхен” з пясочнага цеста з глазурай. У Паўночнай Германіі на Каляды па традыцыі пякуць печыва “стэпавы пясок”. Характэрныя калядныя выемкі для цеста звычайна маюць форму ёлкі, паўмесяца з тварам, бетлеемскай зоркі, анёла ў даўгакрысым адзенні, званка, сэрцайка і шасціканцовай зоркі. Для гатовага печыва ў нямецкай хаце звычайна прадугледжана адмысловая святочная страва. Плецхен звычайна падаюць да звычайнай для немцаў пасляабедзеннай кавы ў адвэнтскія нядзелі, стол пры гэтым упрыгожваюць калядным вянком з яловых галінак з чатырма свечкамі па колькасці нядзель і тыдняў у адвэнт. Свечкі і святло ў цэлым як дэкаратыўны элемент іграе вялікую ролю ў каляднай абраднасці для надання атмасферы свята і сямейнай выгоды. Апроч свечак і гірлянд у афармленні гасцёвень немцы надаюць адмысловую ўвагу вокнам: у іх выстаўляюць драўляныя калядныя постаці, цацкі, падсвечнікі, іх асвятляюць гірляндамі лямпачак, традыцыйнымі драўлянымі аркамі з электрычнымі ці васковымі свечкамі ці каляднымі пірамідамі, родам з саксонскіх Рудных гор. У Саксоніі традыцыйным элементам упрыгожвання калядных пірамід і арак-падсвечнікаў з’яўляецца “стружкавае дрэва”. Гэты рэгіён з сярэдзіны XIX стагоддзя славіцца разьбяной драўлянай каляднай цацкай, асабліва ў абліччы гарняка ці анёла, якія з’яўляюцца адначасова курыльніцамі для араматычных свечак. Знакаміты шчаўкунок у форме салдата ці паліцыянта з казкі Э. Т. А. Гофмана таксама родам з Рудных гор, дзе колка арэхаў была неад’емным атрыбутам калядных вечароў. Папулярным у Германіі калядным упрыгожваннем з’яўляецца папяровая зорка Фрабеля.
Уласна Каляды ў Германіі аб’ядноўваюць тры дні: вечар 24 снежня – куцця, 25 снежня – Каляды, першы дзень Каляд і 26 снежня – Дзень святога Штэфана, другі дзень Каляд. Падрыхтоўка каляднага стала пачынаецца напярэдадні куцці – 23 і 24 снежня. Нягледзячы на багацце паўфабрыкатаў, пры падрыхтоўцы калядных страў немцы аддаюць перавагу традыцыйныміспосабам. У куццю ў хатах робяць уборку, усталёўваюць калядную ёлку, якую пасля наведвання царквы бацькі прыбіраюць за зачыненымі дзвярамі ўпотай ад дзяцей і выкладваюць падарункі. Упрыгожаная ёлка ў якасці галоўнага нацыянальнага атрыбуту Каляд у Германіі зацвердзілася ў эпоху першага аб’яднання Германіі ў 1870-х гадах. Першыя ўпрыгожванні каляднага дрэва былі ядомымі. Начная святочная вячэра пачынаецца пасля адорвання, яе завяршаюць традыцыйныя зімовыя заняткі ў гасцёўні: колка арэхаў, картачныя гульні, калядныя песні, у тым ліку знакаміты гімн “O, Tannenbaum”. Калядная куцця яшчэ прыпадае на пост, таму на стол раней падавалі простыя нішчымныя стравы, напрыклад, карпа, але сучасныя немцы, паводле дадзеных апытання 2016 года, аддаюць перавагу бульбяному салату з венскімі сасіскамі. Гэтую сціплую страву, як паказваюць апытанні, падаюць на стол у куццю ў хатах ад траціны і да паловы апытаных. У такой традыцыі ў Германіі ёсць некалькі тлумачэнняў: яна нагадвае пра часы прадуктовага дэфіцыту ў паваенныя гады, акрамя таго, 24 снежня – працоўны дзень, і пакінуты час лепш выдаткаваць на ўпрыгожванне каляднай ёлкі, ды і вячэра павінна нагадваць пра беднату Панны Марыі і Юзафа. Першы і другі дні Каляд немцы таксама адзначаюць у коле сям’і і сваякоў: пасля сціплага сняданку і царкоўнай службы да святочнага абеду з тыповым калядным гусаком, бульбянымі клёцкамі і тушонай чырвонакачаннай капустай прыбываюць госці. Пасля абеду ідуць традыцыйныя “кава і пірог”, а на вячэру звычайна падаюць халодныя закусачныя стравы і вяндлніну.
Паводле СМІ.
