Колеры і масці ў Лідзе і ў астатняй Беларусі
(Працяг. Пачатак у папярэдніх нумарах.)
Колеры і фарбы
Гуаш
Гуаш – гэта від вадараспушчальных клеевых фарбаў, якія адрозніваюцца шчыльнасцю і матавасцю, дзякуючы чаму яны маюць добрую ўкрыўнасць. У склад гуашы ўваходзяць пігменты, клеевые злучальнікі (такія як гуміарабік ці дэкстрын) і бялілы, якія робяць фарбу непразрыстай. У адрозненне ад акварэлі, гуашшу можна перакрываць папярэднія пласты фарбы, а пры высыханні яна набывае аксаміцістую і матавую тэкстуру.
Словам “гуаш” прыйшло з французскай мовы, дзе gouache азначае “вадзяная фарба”. У адрозненне ад акварэлі гуашшу можна перакрыць любы папярэдні маляўнічы пласт, нават больш цёмны.
Склад і ўласцівасці:
– Пігменты: каляровыя мінералы ці іншыя піг-менты, якія надаюць фарбе колер.
– Злучнае рэчыва: клей (напрыклад, гуміарабік, крухмал), які трымае часціцы пігменту разам.
– Бялілы: белы пігмент (часта цынкавыя ці каалінавыя), які робіць фарбу непразрыстай і матавай.
– Укрыўнасць: гуаш лёгка перакрывае цёмныя ўчасткі светлымі, што дазваляе ўносіць выпраўленні.
– Матавасць: Пасля высыхання гуаш набывае аксаміцістую і матавую паверхню, а колеры становяцца больш прыглушанымі.
Ужыванне:
– Мастацкі жывапіс: выкарыстоўваецца для станковой жывапісу.
– Дэкаратыўныя працы: шырока ўжываецца для стварэння эскізаў, плакатаў, дэкарацый і тэатральных касцюмаў.
– Праекты: дзякуючы сваёй універсальнасці, гуаш падыходзіць для працы на паперы, палатне і іншых паверхнях.
Асноўныя характарыстыкі (паводле настаўніка выяўленчага мастацтва ДУА “СШ № 20 г. Оршы” Петрашкевіча І.В.):
Гуаш выпускаецца двух відаў: мастацкая і плакатная.
Першая – прызначана галоўным чынам для станковага жывапісу, другая – для афарміцельскіх прац.
Плакатная гуаш больш укрыўная і насычаная па колеры, што дасягаецца заменай бяліл каалінам, які менш разбельвае фарбу, і робіць яе больш шчыльнай і гучнай. Фарбы гуашы прыгожыя, яркія і добра раствараюцца ў вадзе. Ні ў адным іншым матэрыяле не гучыць так мякка і хораша, як у гуашы, колер, узяты ў поўную сілу на вялікай паверхні. Усе гэтыя якасці робяць гуаш маляўнічым матэрыялам вялікага дэкаратыўнага гучання.
Мазок гуашы высыхае хутка, таму “сляды” пэндзля ў жывапісе становяцца вельмі відавочнымі, асабліва ў буйных працах. Можна пазбегнуць эфекту “палос”, лёгка прайшоўшы вільготным пэндзлем па ўжо высмаглай фарбе. Паверхня гуашавых фарбаў у завершанай працы мае аднастайную матавую фактуру, аднак варта быць вельмі асцярожным, каб не пашкодзіць гэта пакрыццё. Нядбайны зварот ці выпадковае выскрабанне, нанясенне драпін ці сціранне можа прывесці да ўтварэння бліскучых палос, а тлушчавыя выдзяленні на руках – стаць прычынай з’яўлення пачварных плям.
Добрая ўкрывальная здольнасць – адна з самых каштоўных уласцівасцяў гуашавых фарбаў. Гэта якасць дазваляе закрываць цёмныя ўчасткі светлымі танамі, і наадварот.
Гуашавыя фарбы на акрылавай аснове.
Апроч традыцыйнай фарбы ў наш час прапануецца гуаш на акрылавай аснове. У гэтых фарбах выкарыстоўваюцца розныя тыпы акрылавага злучальніка, таму іх працоўныя характарыстыкі прыкметна адрозніваюцца. Аднак у абодвух выпадках фарбы пры высыханні становяцца больш водатрывалымі ў параўнанні са звычайнай гуашшу. У жывапісе можна вольна камбінаваць пласты звычайнай і акрылавай гуашы.
Белыя.
Вытворцы мастацкіх матэрыялаў выпускаюць два віды белай гуашы: бялілы цынкавыя (Zinc ці “Chinese” White) і бялілы тытанавыя (Titanium “permanent” – светлаўстойлівыя White). Дасведчаныя мастакі выкарыстоўваюць бялілы цынкавыя толькі ў замесах з іншымі фарбамі, паколькі яны валодаюць большай ступенню празрыстасці ў параўнанні з бяліламі тытанавымі. Гэта ўласцівасць дазваляе падбіраць непаўторныя адценні. Пры гэтым колер не пакрываецца “крэйдавым вэлюмам”, а мае чысты, празрысты характар. Бялілы тытанавыя асабліва эфектыўныя пры поўным перакрыцці белым цёмных тонаў.
Светлаўстойлівасць.
Кожны вытворца мае ўласную сістэму ацэнкі святлаўстойлівасці фарбаў. Айчынныя фарбы падпадзяляюцца на тры групы:
1) “цалкам светлаўстойлівыя”, якія пазначаюцца трыма чорнымі зорачкамі;
2) “умерана светлаўстойлівыя”, што пазначаюцца дзвюма зорачкамі;
3) “слаба светлаўстойлівыя”, якія пазначаюцца адной зорачкай.
Назвы колераў гуашы.
Назвы колераў гуашы вар’іруюцца ў залежнасці ад вытворцы і набору, але звычайна ўключаюць: бялілы (тытанавыя ці цынкавыя), асноўныя колеры (чырвоны, сіні, жоўты), а таксама розныя адценні чорнага, зялёнага, карычневага, блакітнага і ружовага. Сярод распаўсюджаных назваў таксама сустракаюцца: охра, сажа, ультрамарын, краплак, умбра, сіена, берлінскі блакіт, фіялетавая, бірузовая, цытрынавая (лімонная) і іншыя.
Асноўныя і часта сустраканыя колеры:
– Белы: бялілы тытанавыя, бялілы цынкавыя;
– Чорны: сажа газавая, чорная фарба;
– Жоўты: жоўтая светлая, цытрынавая, охра светлая;
– Чырвоны: краплак чырвоны, чырвоная, ангельская чырвоная;
– Сіні: ультрамарын, блакітны, берлінскі блакіт;
– Зялёны: ярка зялёная, зялёная цёмная, ярка-зялёная, зялёная светлая, перманентны зялёны сярэдні;
– Карычневы: умбра паленая, сіена паленая, сіена натуральная;
– Фіялетавы: фіялетавая светлая, фіялетавая.
Іншыя колеры:
– Памяранцавая (аранжавая);
– Ружовая;
– Бірузовая;
– Бэзавая;
– Жоўта-зялёная;
– Бруснічная.
Каляровы круг на аснове базавай палітры.
Прамежкавыя адценні: памяранцавы, зялёны, фіялетавы атрымліваюцца змешваннем асноўных колераў.
Светлыя таны на вонкавым вобадзе круга атры-маны з даданнем бяліл. Цёмныя таны ўсярэдзіне – з падмешваннем паленай умбры.
Ахраматычныя колеры.
Усе адценні шэрага ў гэтай палітры атрымліваюцца змешваннем колераў, якія ляжаць на каляровым крузе адзін насупраць другога.
Так, напрыклад, вельмі прыгожае шэрае адценне можна атрымаць, змяшаўшы памяранцавы, атрыманы з чырвонага і жоўтага, і ўльтрамарын.
Чорны мы атрымаем, змяшаўшы сіні, чырвоны і жоўты, і прыцьміўшы яго ўмбрай.
Палітра ў 38 колераў мае наступны набор:
7 колераў “металік” (толькі ў наборах);
31 інтэнсіўных і чыстых па тоне фарбаў;
26 фарбаў з паказчыкам святлаўстойлівасці.
Бялілы цынкавыя;
Бялілы тытанавыя;
Стронцыянавая жоўтая;
Цытрынавая (лімонная);
Жоўтая светлая;
Кадмій жоўта-палевы;
Охра светлая;
Охра залацістая;
Памяранцавая (аранжавая);
Цынобра (імітацыя);
Чырвоная;
Ангельская чырвоная;
Краплак чырвоны;
Кармін (імітацыя);
Фіялетавы цёмны;
Лазур жалезная;
Ультрамарын;
Кобальт сіні светлы;
Бірузовая;
Кобальт зялёны светлы;
Зялёная цёмная;
Вокіс хрому;
Сіена паленая;
Травяная зялёная;
Умбра паленая;
Ярка-зялёная;
Сажа газавая;
Глыбока-чорная.
Металік:
Светлае срэбра;
Цёмнае срэбра;
Медзь;
Бронза;
Золата інкаў;
Золата ацтэкаў;
Антычнае золата.
Умоўныя пазначэнні:
*** – светлаўстойлівыя фарбы (для бяліл – малажаўцеючыя фарбы);
** – сярэднесветластойкія фарбы;
* – маласветластойкія фарбы.
Побач з кожным найменнем фарбы паказаны каляровы індэкс, які пазначае міжнародны код выкарыстоўванага пігменту (фарбавальніка). Напрыклад, код Р.У.35 пазначае пігмент жоўты № 35.
Фарбы адпавядаюць стандарту А5ТМ 0-4236.
(Працяг у наступным нумары.)
