У чэрвені споўніцца 31 год з часу прыняцця Закона СССР “Аб друку і іншых сродках масавай інфармацыі”. Гэты закон замацаваў свабоду друку і адмену цэнзуры. А праз два гады, таксама ў чэрвені, у незалежнай Беларусі першыя прыватныя прадпрымальнікі атрымалі ліцэнзіі на ажыццяўленне выдавецкай дзейнасці. З таго часу ў нашай краіне пачалося адраджэнне прыватнай ініцыятывы ў сферы кнігавыдання. З гэтай нагоды Музей беларускага кнігадрукавання прадстаўляе выставу “Адраджэнне традыцыі: прыватныя выдавецтвы Рэспублікі Беларусь”.
Карані прыватнаўласніцкага кнігавыдання ўзыходзяць да часоў беларускага першадрукара і яго паслядоўнікаў. Менавіта з таго часу пачалася шматгадовая гісторыя прыватнага выдавецтва на тэрыторыі Беларусі, развіццё якога было прыпынена ў савецкі перыяд, калі сфера кнігавыдання была манапалізавана дзяржавай. Але ўжо з 1970-х гг. у Беларусі пачалі з’яўляцца альтэрнатыўныя афіцыйным крыніцам інфармацыі матэрыялы. І менавіта Полаччына стала вытокам беларускага самвыдату, а таксама прыватнай ініцыятывы ў беларускім кнігавыданні. На выставе “Адраджэнне традыцыі: прыватныя выдавецтвы Рэспублікі Беларусь” можна пабачыць унікальныя прадметы – кнігі, што выходзілі ў савецкі перыяд на Полаччыне падпольна.
Пасля атрымання першых ліцэнзій на ажыццяўленне выдавецкай дзейнасці пачалося павелічэнне і хуткае развіццё прыватных выдавецтваў краіны. Вядучымі недзяржаўнымі выдавецтвамі Рэспублікі Беларусь у 1990-х гг. былі “Эрыдан”, “Паліфакт”, “Мет”, “Аракул”, “Амалфея”, “Пікорп”, “Сервег”, “Сказ”. Яны займаліся выпускам мастацкай, адукацыйнай і асветнай літаратуры, дэтэктываў, фантастыкі, дысідэнцкай, палітычнай і сацыяльна-эканамічнай літаратуры. Прыватныя выдавецтвы “Тэхналогія”, “Асар”, “Экаперспектыва”, “Аракул”, “Хата”, “Жаксон”, “Беларускі кнігазбор” актыўна распаўсюджвалі творы на беларускай мове, а таксама ўзяліся за перавыданне нацыянальнай кніжнай спадчыны.
З пачатку 2000-х гг. бясспрэчным лідарам беларускага кнігавыдання па тыражы і колькасці выданняў стала выдавецтва “Харвест”. Да лідараў недзяржаўных выдавецтваў у азначаны час адносіліся таксама “Папуры”, “Аверсэв”, “Кніжны дом”, “Юніпрэс”, “Тэхналогія”, “Кавалер Паблішэрс”, “Чатыры чвэрці”, “Каўчэг” і інш. На сённяшні дзень прыватныя выдавецтвы выпускаюць большую частку друкаванай прадукцыі краіны, іх вы-данні становяцца лепшымі на конкурсах “Мастацтва кнігі”, трапляюць у музейныя зборы.
Акрамя кніг, на выставе “Адраджэнне традыцыі: прыватныя выдавецтвы Рэспублікі Беларусь” можна пабачыць лагатыпы выдавецтваў, многія з якіх, як напрыклад лагатып “Аверсэв”, добра знаёмыя беларусам з самага дзяцінства.
Выстава працягне працу да 15 жніўня. Шчыра запрашаем ўсіх ахвотных!
Дзіяна Кашкур,
старшы навуковы супрацоўнік Музея беларускага кнігадрукавання.
