У двары дома, дзе жыў Уладзімір Караткевіч, 10 траўня 1968 года сабраліся вясёлыя творцы з многіх пасадаў Еўропы: сярод іх Алесь Барскі з Варшавы, Вацлаў Жыдліцкі з Прагі… Каля яго і прытулілася Ілонка Барадуліна, дачка Валянціны і Рыгора. Трымае ляльку-“беларусачку”, якую падарыў мне на дзень нараджэння госць з Прагі, а я, 26-гадовы юнак, перападарыў ляльку ў беларускіх строях 6-гадоваму анёльчыку Ілонцы.
У той дзень і пасля я збіраў фотаздымкі натхнёнага радаводнага твора Барадулінскага Суквецця. Чуў, як ускудлачыныя гады Ілоны скакалі па філалагічных прыступках БДУ, перакульваліся на імператарскіх прыступках Ленінграда-Пецярбурга… Пішуць, што ў 2006 годзе ў Менску адбылася афіцыйная выстава мастачкі Ілоны Барадулінай пад назвай “Плоскасць свабоды”. Але – увага! У 2004 годзе выйшаў мой зборнік “Пры сьвячэньні…”, дзе апынуўся верш “Зьвеставальная скарбонка” з пазнакай: “На адкрыцьці выставы Івонкі Сурвілы а Ілонкі Барадулінай у Менску. 2004 год”. Прысвячэнне далёкім гасцям, іх выставе ў Беларусі заканчваецца радкамі:
Зьвеставальная скарбонка –
з-пад стырна.
Тут Івонка, тут Ілонка,
тут – Вясна.
Беларусь – каля Канады
хараства…
Нам Дзень Волі не для звады, –
для Раства!
Наступная сустрэча з Ілонай Барадулінай была амаль праз паўстагоддзя – у сеціве. У траўні 2017 года яна мне на фэйсбукаўскай старонцы напісала:
“Паважаны спадар Сяргей, шчыра вітаю Вас з народзінамі! Усяго самага найлепшага і добрага Вам у жыцці! Я вельмі рада, што ў дзяцінстве ведала такога іскраметнага і добрага чалавека, як вы. Святла і незамутненага настрою і поспеху ва ўсім!”
Я часта адгукаўся на яе несупынныя ўрокі мастацкага імправізатарства, калі Ілона ўвача-відкі стварала пачатак і працяг штораз новай творчай серыі. Перасылаў ёй і некаторыя фотаздымкі. У студзені 2019 года – здымкі з Дома творчасці “Іслач” (верасень 1987 г.). Выпускніца БДУ наўзамен напісала мне пра Алега Антонавіча Лойку:
“Я яго так памятаю: незвычайнейшы чалавек – шчыры, добры, прыцягальны. А слухаць яго было так, што час ляцеў як хвіліна.
Старабеларускую літаратуру ён выкладаў моцна! Мой бацька яго вельмі любіў, і я. Алег Лойка захопліваў сваёй адданасцю, шчырасцю. 20.01.2019.”
І ў лютым месяцы новага года я не быў у спакоі: пазначаў прытульнымі радкамі кожныя новыя выявы нястомнай мастачкі. Доўга чакаць адказу не прыйшлося:
“Мне так прыемна, спадар Сяргей, што вы мяне бачыце ў маёй творчасці. Ілона. 17.02. 2019 г.”
А маё “напярэймы” было такім:
Я вельмі-вельмі зычу ўдачы
ў працяг той бацькавай падачы.
Рыгорка НАШ не быў лайдачы:
рашэнні меў на ўсе задачы.
А да перасланага Ілонцы здымка Рыгора Іванавіча далучыў такое прызнанне: “Твой, Ілона, бацька – мой хросны бацька ў паэзіі. 18.05.2019 г.”. Яна ведала, хто адрэдагаваў на грамадскіх пачатках мой першы зборнік “Кастры Купалля” (1967). Ілона так адказала на мой пасыл:
“Дзякуй, што Вы, спадар Сяргей – ёсць. Не жартую, калі я чытаю і бачу Вас на фотаздымках – у дзяцінства вяртаюся. Вы былі самым добрым і моцным уражаннем майго дзяцінства”.
Перад маім новым Днём нараджэння мастачка Ілона пераўвасобілася ў сапраўднага лірыка:
” А Вы – Сяргей – у маёй дзіцячай памяці былі самым вясёлым, шыкоўным і неверагодна асобным, тонкім з ашалелым гумарам і радасцю жыцця. Вы былі – карацей кажучы – для мяне д’Артаньянам. Насамрэч і жанчыны млелі ад вас, і я таксама, хоць і маленькая была. У маім дзяцінстве Вы – Сяргей – былі самай вясёлай, добрай і адмысловай фарбай маёй памяці сярод сяброў майго бацькі. Так я запомніла”.
Адразу вынырнуў экспромт пасля такога ўсплёску слоў.
Пасля малюнкаў калоны
Барадулінай Ілоны:
Каму дваіцца, каму траіцца…
Бо сама Ілона –
арліца!
А 12 верасня 2019 г. свой тэматычны малюнак гэтая пташка вось як падпісала: “Так и мы не знаем лицо следующего дня”. На-ўздагон праз два дні я пакінуў для Ілоны надпіс:
“На абліччы
творчыя ключы
падлічы, –
і створыцца на плошчы
палац з каланчы!”
Мо і незаслужана атрымаў водгук ад Ілоны, але ж выказванне цікавай Асобы – гэта тасама “даку-мент эпохі”:
“Дзякуй, спадар Сяргей. Калі вас чытаю – адразу ў дзяці-нства: так было добра, і вы былі адным з самых яркіх і цёплых аганькоў маёй памяці. Я нават чую ваш голас і бачу вашу ўсмешку”.
Такі сеанс касмічнай сувязі адбыўся ў мяне з далёкім Ізраілем 12 верасня 2019 года. І нечакана напаткала чорная вестка: 8 снежня 2019 года, адолеўшы з анкалагічнай хваробай чуць больш 57-мі гадоў, Ілона – унучка Акуліны Андрэеўны, дачка Валянціны і Рыгора, мама Дамінікі Труцько, жонка Канстанціна Кліміна – перанеслася непамерклай душою ў звеставальную скарбонку Нябёсаў.
Хвалі Памяці
На ўспамін пра Ілону Барадуліну
Маркоціць мяцеліца:
– Лета не вернецца…
А Памяць – мядзведзіца:
ходзіць па лесвіцах…
Знойдзе й сутык.
Вунь і адтуліна…
Планета не дуліна:
ёсць Мацярык!
Там Барадуліна
Ілона – бабуліна,
Рыгора і Валі…
Мой там ускрык:
– Памяці хвалі –
Ілоны каралі!..
Мы доўга гулялі
як дзі-ва-кі…
Памяць не скралі
замкоў кулакі,
вякоў ветракі…
Знойдзе мядзведзіца,
дзе ёй пры-ле-ці-цца.
Мне з ёй прывеціцца
хваляй ракі.
Сяргей Панізьнік. 11.11.2019 г.
