Нобелеўскую прэмію па хіміі атрымалі амерыканка Фрэнсіс Арнольд і яе калега Джордж Сміт і брытанец Грэгары Вінтэр – за свае адкрыцці ў галіне накіраванай эвалюцыі і стварэнне новых бялкоў.
Як было сказана на цырымоніі, гэтыя навукоўцы “ўзялі эвалюцыю пад кантроль, каб прынесці чалавецтву найбольшую карысць”. Распрацаваная імі тэхналогія вытворчасці новых бялкоў шырока выкарыстоўваецца не толькі ў медыцыне, але і ў прамысловасці.
“Гэтая галіна навукі даўно зачакалася свайго Нобеля”, – сцвярджае прафесар біяхімічнай інжынерыі універсітэцкага каледжа Лондана Пол Дзяўбі.
Дык што ж менавіта яны вынайшлі?
Калі гэта дапамагае арганізму выжыць, то змененую ДНК ўспадкуюць яго нашчадкі – і змены замацоўваюцца на генным узроўні. Калі няма, арганізм гіне. Так адбываецца натуральны адбор.
Фрэнсіс Арнольд прыдумала, як імітаваць гэты працэс і фактычна накіроўваць эвалюцыю. Яна распрацавала тэхналогію, якая дазваляе ўносіць змены ў ДНК, дзе закадавана інфармацыя для вытворчасці “біялагічных будматэрыялаў” арганізма.
У выніку клетка пачынае вырабляць новыя, раней не якія існавалі ферменты (энзімы) – гэта значыць бялкі, якія паскараюць хімічныя рэакцыі і могуць быць выкарыстаны ў самых розных мэтах.
А Сміт і Вінтэр навучыліся выкарыстоўваць абалонку вірусаў (бактэрыяфагаў), якія сілкуюцца бактэрыямі, для адлюстравання новых бялкоў.
Закадаваныя навукоўцамі пратэіны выводзяцца туды, як на экран, менавіта таму іх метад атрымаў назву “фагаў дысплей”.