У рамках Міжнароднага дня роднай мовы ў Доме Валянціна Таўлая адбылася прэзентацыя зборніка “Беларускія па-данні”, сабраныя Уладзіславам Вярыгам у ваколіцах Новага Двара і Астрыны Лідскага павета ў 1884 годзе. Гэты збор народных твораў быў апублікаваны ў Львове ў 1889 годзе. А знойдзены быў у наш час – у 2022 годзе лідскім краязнаўцам Леанідам Лаўрэшам. Тэксты былі апрацаваны навуковым супрацоўнікам Лідскага гісторыка-мастацкага музея Алесем Хітруном у 2025 годзе. Прадмову да зборніка напісаў Ян Карловіч у Варшаве 31 снежня 1887 года, а пераклаў яе лідскі краязнавец і пісьменнік Станіслаў Суднік у Лідзе 27 жніўня 2025 года. Выдала кнігу ПУП “Пружмень” у 2025 годзе, рэдактар выдання Станіслаў Суднік. І вось 22 лютага 2026 года адбылася прэзентацыя. Доўгі шлях быў пракладзены да сучаснага чытача. Справа зроблена.
Кніга падзелена на дзве часткі. Першая – на мове арыгінала, другая апрацавана на сучасную беларускую мову. 23 казкі. Яны бытуюць па ўсёй Беларусі і нават за межамі, некаторыя ўжо маюць варыяцыі. А хто не ведае казку “Курачка і пеўнік”! Яна ж з Лідскага павета!
Напрыклад, казка “Верабей” пазней друкавалася пад назвай “Верабейчык” у царкоўным, культурна-асветніцкім часопісе “Снапок” у чэрвені 1937 года і таксама пазначана, што запісана на Лідчыне. Гэтая ж казка вядома сучаснаму чытачу пад назвай “Былінка і верабей”. Яе ўжо ведаюць дзеці з пачатковых класаў і дзіцячых садкоў горада Ліда. Яны прыходзяць на тэатралізаваную інтэрактыўную экскурсію “Дружнай сямейкай да Верабейкі”, якая арганізавана ў Доме Валянціна Таўлая, дзе падчас іншых забаваў гэты твор абыгрываецца, дзеці становяцца героямі народнага твора.
Трэба зазначыць, што Нацыянальны банк Беларусі ў 2025 годзе выдаў дзве манеты “Былінка і верабей “.
Адным словам, Лідскі край зноў на вышыні!
Алесь Хітрун.