Лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2025 года стаў венгерскі пісьменнік Ласла Краснахаркаі. Прэмія прысуджана “за яго пераканаўчую і празорлівую творчасць, якая ва ўмовах апакаліптычнага жаху зноў пацвярджае сілу мастацтва”, гаворыцца ў прэс-рэлізе Нобелеўскага камітэта.
Ласла Краснахаркаі – аўтар эпічных твораў у традыцыях Цэнтральнай Еўропы, якія распасціраюцца ад Кафкі да Томаса Бернхарда і характарызуюцца абсурдызмам і гратэскавай празмернасцю. Але ў яго ёсць і іншыя таленты: ён таксама звяртаецца да Усходу, прымаючы больш сузіральны, тонка вывераны тон, адзначае Нобелеўскі камітэт.
Ласла Краснахаркаі нарадзіўся ў 1954 годзе ў невялікім мястэчку Дз’юла на паўднёвым усходзе Венгрыі, недалёка ад румынскай мяжы. Падобная аддаленая сельская мясцовасць стала месцам дзеяння першага рамана Краснахаркаі “Сатанінскае танга”, апублікаванага ў 1985 годзе і стаўшага літаратурнай сенсацыяй у Венгрыі і прарывам у творчасці аўтара. У інтэрв’ю пісьменнік распавядаў, што “хацеў напісаць усяго адну кнігу – і пасля гэтага займацца іншымі рэчамі, асабліва музыкай”.
У рамане распавядаецца пра тое, як у мястэчка, якое знаходзіцца ў камуністычнай Венгрыі вяртаецца чалавек па імені Ірыміяс, якога даўно лічылі мёртвым, – з абяцаннем новага жыцця, у якое лёгка гатовы паверыць мясцовыя жыхары. Праз амаль 10 гадоў рэжысёр Бялая Тар зняў па кнізе фільм працягласцю ў сем з паловай гадзін, які лічыцца культавым.
Ужо ў першай кнізе прыкметныя галоўныя тэмы Краснахаркаі, якія потым з’явяцца і ў будучых яго раманах – час, які замёр, апакаліптычнае адчуванне крызісу і распаду. Стыль венгерскага пісьменніка часта параўноўваюць з Мікалаем Гогалем, Самюэлем Бекетам і, вядома, з Францам Кафкам. “Калі я не чытаю Кафку, я думаю пра Кафку. Калі я не думаю пра Кафку, я сумую па думках пра яго. Калі я думаю пра яго нейкі час, я дастаю яго і чытаю зноў. Вось, як гэта працуе”, – казаў Краснахаркаі.
У 2015 годзе Краснахаркаі стаў лаўрэатам шостай міжнароднай літаратурнай Букераўскай прэміі. Тады суддзі адзначылі незвычайную інтэнсіўнасць і моўны дыяпазон яго твораў.
У ліку іншых вядомых кніг пісьменніка – раман “Меланхолія супраціву”, напісаны ў 1989 годзе. У цэнтры сюжэту – прыбылы ў маленькі горад таямнічы цырк, галоўным атракцыёнам у якім служыць пудзіла велічэзнага кіта. Гэтая падзея ў выніку прыводзіць да беспарадкаў, і горад ахоплівае хаос. Сярод іншых кніг Ласла Краснахаркаі найболей вядомыя раманы “Вайна і вайна” (1999) і “Сі-ван-му тут сярод нас” (2008).
На кар’еру Краснахаркаі аказалі ўплыў як вандроўкі, так і мова. Упершыню ён пакінуў камуністычную Венгрыю ў 1987 годзе, правёўшы год у Заходнім Берліне па стыпендыі, а пазней чэрпаў натхненне ва Усходняй Азіі, асабліва ў Манголіі і Кітаі, для такіх твораў, як “Вязень Ургі” і “Разбурэнне і скруха пад нябёсамі”.
Падчас працы над кнігай “Вайна і вайна” ён шмат падарожнічаў па Еўропе і некаторы час жыў у нью-ёркскай кватэры Алена Гінзберга, пасля назваўшы яго падтрымку вырашальнай для завяршэння рамана.
Фірмовы стыль Ласла Краснахаркаі – струмень свядомасці з вельмі доўгіх сказаў, не падзелены на абзацы масіў тэксту – робяць чытанне яго кніг няпростым заняткам. Перакладчык венгерскага пісьменніка на ангельскую мову паэт Джордж Сіртэш апісваў яго творы як “паволь-ны струмень лавы апавядання, шырокую чорную раку тэксту”.
Паводле СМІ.
